A ishte më e mirë muzika shqiptare dikur? Vitet ’90 përballë muzikës së sotme

Ka një debat që rikthehet vazhdimisht te publiku shqiptar: a ishte muzika më e mirë në vitet ’90 dhe fillimvitet 2000, apo sot kemi arritur në një nivel më të lartë artistik?

Përgjigjja nuk është aq e thjeshtë. Muzika shqiptare ka bërë padyshim progres në teknologji, produksion, marketing dhe mundësi për artistët. Por, në disa aspekte, duket se ka humbur diçka që dikur ishte shumë e rëndësishme: identiteti.

Vitet ’90 ishin një periudhë jashtëzakonisht e veçantë për muzikën shqiptare. Pas ndryshimeve të mëdha shoqërore, artistët nisën të eksploronin stile të reja, ndikime perëndimore dhe mënyra të ndryshme të komunikimit me publikun. Në skenë u shfaqën emra që do të mbeteshin gjatë në kujtesën e publikut.

Anita Bitri, Ardit Gjebrea, Elsa Lila, Aurela Gaçe, Manjola Nallbani, Aleksandër Gjoka, Mira Konçi, Rovena Dilo, Irma Libohova dhe shumë artistë të tjerë përfaqësuan një periudhë ku interpretimi vokal kishte një peshë të jashtëzakonshme.

Vetë Festivalet e Këngës dëshmojnë për këtë ndryshim. Në vitin 1990, Anita Bitri fitoi me “Askush s’do ta besojë”, ndërsa një vit më pas Ardit Gjebrea triumfoi me “Jon”. Në vitin 1996, Elsa Lila fitoi me “Pyes lotin”, ndërsa në 1999 Aurela Gaçe mbylli dekadën e Festivalit të Këngës me “S’jam tribu”.

Këto nuk ishin thjesht këngë që konsumoheshin për disa javë. Shumë prej tyre u kthyen në pjesë të kujtesës kolektive.

Artistët kishin një identitet

Një nga ndryshimet më të mëdha mes asaj periudhe dhe sot është mënyra se si ndërtohej një artist.

Në vitet ’90, një këngëtar duhej të dallohej me zërin, interpretimin, mënyrën e të shkruarit, karakterin apo stilin e tij. Nuk ekzistonin rrjetet sociale që mund të krijonin një famë të menjëhershme. Për të mbërritur te publiku duhej një këngë, një videoklip, një festival, një televizion apo një performancë që të linte gjurmë.

Kjo krijonte një lidhje tjetër me publikun.

Kur dëgjoje një këngë të Aurela Gaçes, e dije menjëherë kush ishte. Kur dëgjoje Elsa Lilën, identifikoje menjëherë zërin dhe mënyrën e saj të interpretimit. E njëjta gjë mund të thuhet për shumë prej emrave të asaj kohe.

Dhe pikërisht kjo është ajo që shpesh mungon në muzikën moderne: jo talenti, por individualiteti.

Nga kasetat dhe televizionet te TikTok-u dhe platformat streaming

Sot industria muzikore shqiptare është shumë më e zhvilluar teknikisht.

Artistët kanë studio moderne, producentë profesionistë, videoklipe me buxhete të mëdha, platforma si YouTube dhe Spotify, rrjete sociale dhe mundësi për të arritur miliona njerëz pa pasur nevojë të kalojnë domosdoshmërisht përmes televizioneve tradicionale.

Edhe muzika shqiptare është bërë shumë më e hapur ndaj tregut ndërkombëtar. Artistët shqiptarë bashkëpunojnë me emra të huaj, publikojnë këngë në disa gjuhë dhe përdorin produksione që nuk kanë asgjë për t’u pasur zili tregjeve të mëdha europiane.

Nga ky këndvështrim, progresi është i padiskutueshëm.

Por progresi teknik nuk do të thotë automatikisht progres artistik.

Çfarë kemi fituar?

Kemi fituar diversitet.

Sot mund të gjesh pop, rap, hip-hop, R&B, dance, electronic, afro house, drill, trap, balada, muzikë tradicionale të ripërpunuar dhe një kombinim të pafund zhanresh.

Kemi fituar gjithashtu një industri më të madhe dhe më profesionale. Artistët kanë më shumë mundësi të fitojnë para nga muzika, të ndërtojnë marka personale dhe të komunikojnë drejtpërdrejt me fansat.

Kemi fituar edhe një gjë tjetër shumë të rëndësishme: konkurrencën.

Një artist shqiptar sot nuk konkurron vetëm me artistët e tjerë shqiptarë. Ai konkurron me gjithë botën. Dhe kjo e detyron të jetë më profesional.

Po çfarë kemi humbur?

Ndoshta spontanitetin.

Në vitet ’90, një këngë nuk ndërtohej gjithmonë me pyetjen: “A do të bëhet virale në TikTok?”

Sot, suksesi i një kënge shpesh matet me klikime, streams, views, trende dhe sekonda të përdorshme në rrjete sociale.

Kjo ka krijuar një problem të ri: këngët mund të ndërtohen për algoritmin dhe jo domosdoshmërisht për publikun.

Një refren duhet të kapë vëmendjen në pak sekonda. Një videoklip duhet të jetë vizualisht interesant. Një pjesë duhet të ketë potencial për t’u përdorur në një video 15 ose 30 sekondëshe.

Rezultati?

Shumë këngë bëhen hite shumë shpejt dhe harrohen po aq shpejt.

A ishte muzika e viteve ’90 më e mirë?

Jo domosdoshmërisht.

Por ishte ndryshe.

Dhe pikërisht kjo është ajo që duhet të pranojmë.

Muzika e viteve ’90 kishte më pak mundësi teknike, por shpesh kishte më shumë hapësirë për interpretimin dhe personalitetin e artistit. Muzika e sotme ka produksion shumë më të avancuar, por shpesh përballet me presionin për të prodhuar vazhdimisht për tregun dhe algoritmet.

Nëse krahasojmë një këngë të viteve ’90 me një hit të vitit 2026 vetëm nga cilësia e produksionit, e sotmja fiton lehtësisht.

Por nëse e krahasojmë me pyetjen “Cila këngë do të mbahet mend pas 20 apo 30 vitesh?”, përgjigjja bëhet shumë më e vështirë.

Ndoshta problemi nuk është regresi, por mungesa e balancës

Muzika shqiptare nuk ka shkuar thjesht prapa.

Në shumë aspekte ka bërë një hap të madh përpara.

Por ndoshta ka nevojë të rikthejë disa nga vlerat e asaj kohe: këngët me histori, interpretimin e fortë, tekstet që thonë diçka, meloditë që mund të këndohen edhe vite më vonë dhe mbi të gjitha artistët që kanë një identitet të dallueshëm.

Sepse teknologjia mund ta bëjë një këngë të tingëllojë më bukur.

Marketingu mund ta bëjë më të famshme.

Algoritmi mund ta bëjë virale.

Por vetëm një këngë e mirë mund ta bëjë të paharrueshme.

Dhe ndoshta sfida e muzikës shqiptare sot nuk është të kthehet pas në vitet ’90.

Është të marrë më të mirën e asaj epoke dhe ta bashkojë me mundësitë e jashtëzakonshme që ofron industria moderne.

Atëherë nuk do të flisnim më për regres apo progres.

Do të flisnim për evolucion.