30 vite pa paqe: Misteri i Tupac dhe hija që ende ndjek hip-hopin

Tridhjetë vite.

Është pothuajse një jetë e tërë. Mjaftueshëm kohë që një brez të lindë, të rritet dhe të bëhet prind. Mjaftueshëm kohë që teknologjia të ndryshojë botën, muzika të kalojë nga kasetat te streaming-u dhe hip-hop-i të shndërrohet nga një kulturë urbane në një prej industrive më të fuqishme të muzikës botërore.

Por për një nga figurat më të mëdha të këtij zhanri, koha sikur kishte mbetur e ngrirë në natën e 7 shtatorit 1996.

Tupac Shakur u qëllua në Las Vegas pas ndeshjes së Mike Tyson. Reperi ishte vetëm 25 vjeç dhe ndodhej në kulmin e karrierës. Për dekada, vrasja e tij mbeti një prej mistereve më të mëdha të muzikës moderne. Vetëm tani, gati 30 vite më vonë, një juri në Las Vegas ka shpallur fajtor Duane “Keffe D” Davis, duke sjellë dënimin e parë në çështjen e Tupac. Davis u shpall fajtor për vrasje të shkallës së parë dhe përballet me mundësinë e burgimit të përjetshëm; dënimi pritet të caktohet më 13 tetor.

Por pyetja që mbetet është shumë më e madhe se një emër dhe një dënim.

Si është e mundur që një prej artistëve më të famshëm të planetit të vritej në një zonë publike, në një qytet të madh amerikan, dhe për dekada të mos kishte një përgjigje përfundimtare?

Një talent që nuk duhej të shuhej në moshën 25-vjeçare

Tupac nuk ishte thjesht një reper.

Ai ishte poet, aktor, storyteller dhe një zë që fliste për varfërinë, racizmin, dhunën, marrëdhëniet, familjen dhe kontradiktat e jetës amerikane.

Ai kishte një aftësi të rrallë për ta kthyer zemërimin në art dhe dhimbjen në tekst. Mund të ishte agresiv në një këngë dhe jashtëzakonisht i ndjeshëm në tjetrën. Mund të fliste për rrugën dhe njëkohësisht për nënën, dashurinë, shpresën dhe padrejtësinë.

Kjo është arsyeja pse vdekja e tij nuk ishte thjesht humbja e një ylli.

Ishte ndërprerja brutale e një karriere që mund të kishte prodhuar edhe dekada të tjera muzike, filmash dhe ndikimi kulturor.

Tupac vdiq në moshën 25-vjeçare. Dhe ndoshta absurditeti më i madh i kësaj historie është pikërisht ky: bota e muzikës u detyrua të imagjinonte se çfarë mund të kishte bërë një artist i tillë në moshën 30, 40 apo 50 vjeç.

Pse u deshën 30 vite?

Rasti i Tupac është një shembull brutal i vështirësive të hetimit të një vrasjeje të vjetër.

Dëshmitarët vdesin. Kujtesa dobësohet. Provat zhduken. Njerëzit ndryshojnë versionet e tyre. Hetuesit dalin në pension. Dokumentet humbasin ose bëhen më të vështira për t’u interpretuar.

Në gjyqin e Davisit u theksua pikërisht ky problem. Shumë prej personave që ndodheshin në Cadillac-un nga i cili u qëllua Tupac kanë vdekur, ndërsa prokuroria u mbështet në masë të madhe te deklaratat e vetë Davisit ndër vite, përfshirë kujtimet e tij dhe intervistat me autoritetet. Mbrojtja pretendoi se ai kishte ekzagjeruar ose sajuar historitë për famë dhe para.

Pra, edhe pas 30 vitesh, gjykata nuk kishte përpara një dosje të thjeshtë me një armë, një video dhe një autor të identifikuar.

Kishte një histori të komplikuar, dëshmitarë të humbur, versione kontradiktore dhe deklarata të bëra ndër vite.

Dhe kjo e bën edhe më të dhimbshme pyetjen: pse nuk u arrit më herët deri këtu?

Hija e LAPD dhe skandali Rampart

Këtu hyn në histori një kapitull tjetër i errët i viteve ’90: LAPD.

Duhet bërë një dallim i rëndësishëm. Vrasja e Tupac ndodhi në Las Vegas dhe hetimi kryesor ishte kompetencë e autoriteteve të Nevadës. Prandaj nuk është e saktë të thuhet se LAPD “fshehu” apo “bllokoi” hetimin e Tupac.

Por në të njëjtën periudhë, Los Angeles Police Department u përball me një prej skandaleve më të rënda të korrupsionit në historinë e tij: skandalin Rampart.

Hetimet zbuluan korrupsion dhe sjellje kriminale të lidhura me disa oficerë të njësisë CRASH. Oficeri Rafael Perez pranoi vjedhje droge dhe më pas dha informacione për veprimtari të tjera kriminale dhe manipulim provash. Hetimi i mëvonshëm lidhi rreth 70 oficerë me forma të ndryshme sjelljeje të pahijshme ose kriminale.

Një raport federal i Departamentit të Drejtësisë shkoi edhe më tej, duke thënë se modeli i keqsjelljes së policisë dhe dështimi i LAPD për ta trajtuar në mënyrë adekuate këtë problem kërkonin ndërhyrje federale.

Kjo është arsyeja pse, kur flitet për misteret e hip-hopit të asaj periudhe, emri i LAPD vazhdon të dalë në sipërfaqe.

Jo sepse është provuar se LAPD vrau Tupac.

Por sepse klima institucionale e Los Angeles në atë periudhë ishte realisht e prekur nga korrupsioni, abuzimi me pushtetin dhe mungesa e mbikëqyrjes.

Dhe pikërisht kjo e ka bërë edhe më të vështirë për publikun të besojë se gjithçka rreth vrasjeve të reperëve të asaj kohe është hetuar në mënyrë perfekte.

Pastaj erdhi Biggie

Vetëm gjashtë muaj pas vrasjes së Tupac, hip-hop-i humbi edhe një tjetër ikonë.

Christopher Wallace, i njohur si The Notorious B.I.G. ose Biggie Smalls, u qëllua në Los Angeles më 9 mars 1997.

Dy nga figurat më të mëdha të hip-hopit u vranë brenda gjashtë muajsh.

Të dy ishin jashtëzakonisht të rinj.

Të dy ishin në kulmin e karrierës.

Dhe asnjëra prej këtyre historive nuk mori një përgjigje të plotë për dekada.

Në rastin e Biggie, FBI hapi një hetim, por ai u mbyll në vitin 2005 pasi prokurorët federalë arritën në përfundimin se nuk kishte bazë të mjaftueshme për ndjekje penale. Vrasja mbeti e pazgjidhur.

Këtu historia bëhet edhe më e errët.

Ish-detektivi i LAPD Russell Poole pretendoi se kishte ekzistuar një lidhje mes vrasjes së Biggie dhe disa oficerëve të korruptuar të policisë. Në qendër të teorisë së tij ishte ish-oficeri David Mack dhe lidhjet e pretenduara me Marion “Suge” Knight. Këto pretendime nuk u provuan në gjykatë dhe personat e akuzuar i mohuan ato. Vetë LAPD i ka kundërshtuar publikisht pretendimet për një komplot apo mbulim institucional.

Megjithatë, fakti që këto teori ekzistuan nuk mund të shkëputet nga realiteti i skandalit Rampart.

Dy vrasje. Dy brigje. Një plagë e vetme.

Tupac përfaqësonte West Coast.

Biggie ishte fytyra e East Coast.

Rivaliteti mes Death Row Records dhe Bad Boy Records ishte kthyer në një prej historive më të mëdha të kulturës hip hop-it të viteve ’90.

Pas vrasjes së Tupac, shumëkush e pa vrasjen e Biggie-t si një akt hakmarrjeje. Ish-detektivi Russell Poole e lidhi pikërisht në këtë mënyrë historinë e dy vrasjeve, por teoria e tij nuk u vërtetua si fakt.

Dhe kështu, dy artistë që dikur konsideroheshin rivalë u bashkuan tragjikisht në histori.

Të dy u vranë.

Të dy lanë pas katalogë të jashtëzakonshëm muzikorë.

Dhe për dekada, pyetjet mbetën më të mëdha se përgjigjet.

Drejtësia erdhi, por shumë vonë

Dënimi i Duane Davis është padyshim një moment historik.

Për familjen e Tupac dhe për fansat e tij, është një hap drejt drejtësisë.

Por ka diçka që asnjë vendim gjykate nuk mund ta kthejë.

Tupac nuk është më.

Ai nuk e pa muzikën të bëhej globale në mënyrën që është sot. Nuk pa streaming-un, TikTok-un, YouTube-in, koncertet gjigante të hip-hopit apo ndikimin që zhanri do të kishte në kulturën botërore.

Nuk pati mundësinë të plakej si artist.

Nuk pati mundësinë të ndryshonte.

Nuk pati mundësinë të gabonte, të rikthehej, të krijonte një album të dobët, pastaj një kryevepër tjetër.

Jeta e tij artistike u pre në mes.

Dhe kjo është ndoshta pjesa më e dhimbshme e gjithë kësaj historie.

Për 30 vite, një nga talentet më të rralla që ka prodhuar hip-hop-i nuk mundi të prehej në paqe, sepse vrasja e tij vazhdoi të ishte një plagë e hapur, një mister dhe një burim teorish pa fund.

Po Biggie?

Për Christopher Wallace, historia mbetet ende e paplotë.

Edhe pse kanë kaluar gati tri dekada nga vrasja e tij, çështja nuk ka prodhuar një dënim penal për vrasësin e tij. Hetimi federal u mbyll në 2005, ndërsa LAPD ka vazhduar ta konsiderojë çështjen një hetim vrasjeje dhe ka kundërshtuar akuzat se ajo është mbuluar.

Dhe kjo e lë hip-hopin me një pyetje që vazhdon të rëndojë:

Si mund të vriten dy prej artistëve më të mëdhenj të një brezi, në kulmin e famës së tyre, dhe pas dekadash të kemi ende kaq shumë pikëpyetje?

Ndoshta historia e Tupac tani ka marrë një përgjigje ligjore.

Por historia e Biggie-t ende jo.

Dhe edhe në rastin e Tupac, drejtësia e vonuar nuk mund ta korrigjojë plotësisht atë që ndodhi në vitin 1996.

Mund të dënojë një njeri.

Mund të mbyllë një dosje.

Por nuk mund të rikthejë një artist.

Tupac Shakur duhej të ishte ende duke krijuar.

Biggie duhej të ishte ende duke shkruar.

Dhe hip-hop-i duhej të kishte sot dy legjenda të gjalla, jo dy varre dhe tri dekada pyetjesh.

Kjo është tragjedia e vërtetë pas gjithë misterit.

Jo vetëm se kush i vrau.

Por se çfarë muzike nuk patëm kurrë mundësinë të dëgjonim.